دلها سنگين مىباشد . » ؛ زيرا اين سخن از خشنودى خداوند آگاه به اسرار بدور است . و تو را همين بس كه قرآن به صراحت هشدار داده كه نماز براى غير كسانى كه در برابر خداوند رحمان خشوع و فروتنى دارند ، سخت و گران است ، و روشن است كه خاشع نبودن نقص است ، آنجا كه خداوند - جلّ جلاله - مىفرمايد : وَ إِنَّها لَكَبِيرَةٌ إِلَّا عَلَى الْخاشِعِينَ . « 1 » - و براستى كه نماز جز بر فروتنان سخت و سنگين است . اگر نماز براى تمام نمازگزاران تكليف سنگين بود ، خداوند - جلّ جلاله - خاشعان و فروتنان را مدح و ستايش ننموده و استثنا نمىكرد ، و نمىفرمود كه نماز بر آنان سنگين و گران نيست . همچنين در پاسخ او ، اين كلام مقدّس قرآن را بخوان كه خداوند - جلّ جلاله - به صراحت مىفرمايد : حَبَّبَ إِلَيْكُمُ الْإِيمانَ ، وَ زَيَّنَهُ فِي قُلُوبِكُمْ ، وَ كَرَّهَ إِلَيْكُمُ الْكُفْرَ وَ الْفُسُوقَ وَ الْعِصْيانَ . « 2 » - خداوند ايمان را در نزد شما محبوب گردانيد و آن را در دلهايتان بياراست ، و كفر و گناه و نافرمانى را در نزدتان ناخوشايند جلوه داد . و نيز بگو : تو بر خلاف اين سخن مىگويى ، و نسبت به خداوند بهتان روا مىدارى ، آيا با وجود كراهت داشتن تو از خدمت و بندگى و تقرّب به او ، اين گفتار تو كه مىگويى او - جلّ جلاله - از تو خواسته كه حضرتش - جلّ جلاله - را دوست بدارى ، و تو ادّعاى مىكنى كه او - جلّ جلاله - را دوست مىدارى ، قابل قبول است ؟ آيا نزد عقل صحيح است كه عاشق از عمل براى كسب خشنودى محبوبش احساس سنگينى كند ، يا از امورى كه او را به محبوبش نزديك مىكند بدش بيايد ؟ اينكه مىگويم : پيرامون مطلبى كه بدان اشاره نمودم ، روايت نيز وارد شده و عقل را ستوده ، از آن جمله محمّد بن ابى عمير به نقل از شخصى كه خود از امام

--> ( 1 ) - بقره ( 2 ) : 45 . ( 2 ) - حجرات ( 49 )